سؤالات متداول (FAQ)  Frequently Asked Questions 

لطفاً پیش از تماس یا مکاتبه، سؤالات متداول و سایر بخش‌های وب‌سایت را مطالعه فرمایید. تقریباً تمامی اطلاعات مورد نیاز درباره مطالعه کوهورت شهرکرد، از معرفی مطالعه و دیکشنری متغیرها، پرسشنامه ها تا ضوابط دسترسی به داده‌ها، طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها، مقالات، فرم‌ها، حتی پروژه های در دست اقدام و دستورالعمل‌ها در این وب‌سایت در دسترس است. این رویکرد در راستای اصل شفافیت، پاسخگویی و دسترسی آزاد و برابر به اطلاعات برای همه پژوهشگران و علاقه‌مندان طراحی شده است و مجری مطالعه سعی نموده به همه سوالات پاسخ دهد.

۱- مطالعه کوهورت چیست ؟

مطالعه کوهورت نوعی مطالعه اپیدمیولوژیک طولی و آینده‌نگر است که در آن گروهی از افراد در طول زمان پیگیری می‌شوند تا بروز بیماری‌ها و عوامل خطر مرتبط با آن‌ها بررسی شود. برخلاف مطالعات مقطعی، در مطالعات کوهورت امکان تعیین توالی زمانی بین مواجهه و بیماری، اندازه‌گیری بروز بیماری‌ها و بررسی روابط علّیتی با دقت بیشتری فراهم است. مطالعه کوهورت شهرکرد یک طرح پژوهشی (Research Project) مبتنی بر جمعیت است که بر اساس پروپوزال مصوب، مجوزهای اخلاق پژوهش و ضوابط وزارت بهداشت اجرا می‌شود و از نظر حقوقیواحد سازمانی یا تشکیلاتی دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد محسوب نمی‌شود و جایگاهی در چارت سازمانی دانشگاه ندارد. همانند سایر طرح‌های تحقیقاتی، این مطالعه با حمایت دانشگاه و وزارت بهداشت اجرا می‌شود، اما ماهیت آن پژوهشی است نه اداری یا اجرایی. از آنجا که مطالعه کوهورت یک پروژه تحقیقاتی بزرگ و آینده نگر است، دارای مجری اصلی (Principal Investigator)  مشخص است که پروپوزال را تدوین کرده، مسئولیت علمی و اجرایی اجرای مطالعه را بر عهده دارد و هدایت آن را مطابق پروتکل مصوب و مقررات پژوهشی انجام می‌دهد در این مسیر  دانشگاه علوم پزشکی  برای کمک به پیشبرد طرح و مجری آن، بر اساس اختیارات و در چارچوب قوانین و مقررات پژوهشی به اجرای این طرح کمک می کند. زیرا یک ظرفیت پژوهشی بی نظیر برای دانشگاه ایجاد نموده است و هر پژوهشگر و عضو هیات علمی می‌تواند از این ظرفیت استفاده نماید

۲- مطالعه کوهورت چه تفاوتی با سایر پژوهش‌ها دارد؟

از سایر پژوهش ها می توان به مطالعات مقطعی، مطالعات مورد- شاهد و کارآزمایی های بالینی تصادفی شده اشاره نمود. این مطالعات در ارزیابی مواجهه و اثرات طولانی مدت مواجهه ها و بررسی علل ایجاد پیامدهای بیماریهای غیرواگیر دچار چالش جدی بوده و قادر به استفاده برای مطالعه دقیق این بیماری ها نیستند.  بنابراین مطالعه کوهورت آینده نگر گزینه ای ایده ال برای مطالعه پیامدهای چندگانه بیماریهای غیرواگیر، عوامل خطر متعدد و چندگانه و همزمان آنهاست. این مطالعه زمینه انجاممطالعات مورد- شاهد لانه گزیده را نیز فراهم نموده و می توان علل پیامدهای بالقوه و تغییرات در مواجهه ها را با هزینه کمتری بررسی نماید. این مطالعات درباره اتیولوژی، پیش آگهی، تشخیص، مدت پیشگیری و پیامد بیماری های غیر واگیر و عوامل خطر آنها در جمعیت برای طراحی برنامه های پیشگیری اطلاعات مفیدی را فراهم می نمایند. علاوه بر آن برای محققان بهداشت عمومی و نظام سلامت به دلیل رشد و ارتقاء در طی زمان ارزش افزوده فراوانی دارند.

3- ضرورت اجرای مطالعه کوهورت شهرکرد چه بود؟

در باره اینکه سیگار کشیدن، چاقی، افزایش دریافت نمک و شیوه زندگی نامناسب در استان چهارمحال و بختیاری و دیگر استان ها و حتی در سایر کشورها اثرات نامطلوبی بر سلامت دارند شکی نیست و اما چرا ما به اجرای مطالعه کوهورت در استان چهارمحال و بختیاری  نیاز داریم؟

ممکن است یافته های علمی ناشی از مطالعات اروپایی و آمریکایی و یا در تهران و کلان شهرها مناسب و یا قابل اجرا (applicable) برای دیگر مناطق نظیر چهارمحال و بختیاری نباشند. لذا برای مداخله و کنترل علل اصلی بار بیماریها نیازمند مطالعه اختصاصی و ارائه مشاوره با فرمولاسیون خاص بوده و ضرورت مطالعه کوهورت شهرکرد پرواضح است:

  • برای مطالعه اختصاصی بار بیماری ها در جمعیت استان و اولویت بخشی به بیماری های غیرواگیر در منطقه و استان چهارمحال و بختیاری
  • هتروجینیتی ژنتیکی در استان نسبت به سایر نقاط ایران
  • شرایط محیطی و جغرافیایی متعدد و متفاوت در استان چهارمحال و بختیاری نسبت به سایر استانها/ بام ایران/ 4فصل/ کوهستانی/ سردسیری/ سرزمین آب و آفتاب
  • پراکندگی (diversity) فرهنگی و اجتماعی و قومی و رفتارها نسبت به سایر استان های ایران
  • ردگیری، تبیین و تعیین ترند عوامل خطر  اختصاصی بیماریهای غیرواگیر  و مرگ های ناشی از آنها/ مولتی ریسک فاکتوری/ مولتی موربیدیتی
  • تعیین سهم منتسب  به مواجهه های مختلف و علل مرگ و میر کلی و اختصاصی/ مرگ های زودرس در جمعیت استان
  • ایجاد انگیزه و تحرک در سیاستمداران و برنامه ریزان برای تغییر و ارتقاء سلامت
  • بکار گیری دانش و پژوهش در خدمات سلامت مردم و کمک به ارتقا سلامت توام با کیفیت در زندگی مردم
  • ظرفیت سازی و استفاده از زیر ساخت علمی و پژوهشی مطالعه کوهورت شهرکرد/ ایجاد فیلد برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی و بویژه رشته اپیدمیولوژی
  •  فراهم نمودن زمینه تعامل با دانشگاه های ملی و بین المللی  و حرکت در راستای مرجعیت علمی

4- چرا حوزه بیماری های غیرواگیر برای مطالعه انتخاب شد؟

بر اساس گزارش سال 2023 سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بیماری های غیرواگیر (NCD)  نه تنها همچنان بیشترین بار بیماری را در سراسر جهان ایجاد می کنند، بلکه تأثیر آنها در دو دهه گذشته بدتر شده است.  غالبا مرگ های زودرس به علل بیماری های غیرواگیر شایع هستند. حدود 40 درصد از علل این مرگ‌ها مربوط به بیماری‌های قلبی و عروقی، 20 درصد مربوط به سرطان‌ها و 15 درصد نیز مربوط به حوادث و سوانح ترافیکی و غیرترافیکی است.

سازمان جهانی بهداشت در سال 1998 مرگ زودرس را به عنوان مرگی تعریف کرده است که قبل از 50 سالگی رخ دهد. در جدید ترین تعریف هر شخصی در هر سنی که فوت کند از مرگ آسیب می بیند و در مرگ زودرس سهیم است و مرگ قبل از سن متوسط امیدزندگی و مرگ در سنین کمتر از 75 سال زودرس محسوب میشود.

سازمان جهانی بهداشت و اعضای آن متعاقبا با هدف کاهش 25 درصد مرگ های زودرس سنین 30 تا 70 سال بر اثر چهار بیماری عمده غیر واگیر موافقت کردند. این چهار بیماری عبارتند از: بیماری های قلبی و عروقی، سرطان، بیماری های مزمن تنفسی و دیابت.  بین سال‌های 2000 - 2019، تعداد مرگ و میر ناشی از بیماری‌های غیرواگیر بیش از یک سوم افزایش یافته است، از 31 میلیون مرگ به 41 میلیون مرگ افزایش یافته است - تقریباً 3 مورد از هر چهار مرگ در سراسر جهان.

پیش بینی های معتبر برای سال 2030: میانگین جهانی مرگ و میر استاندارد شده ناشی از بیماری غیرواگیر 54/ 510 (به ازای هر 100000 نفر جمعیت) و میانگین جهانی مرگ و میر مرگ و میر ناشی از بیماری غیرواگیر از تعداد کل مرگ و میرها 75.26 درصد خواهد بود. پیش بینی سازمان جهانی بهداشت از سال 1990 تا 2050 میلادی مرگ و میر ناشی از بیماریهای غیرواگیر به میزان 77 درصد افزایش خواهد یافت که بیشترین موارد آن در کشورهای در حال توسعه خواهد بود.

 

5- مطالعه کوهورت شهرکرد با چه هدفی اجرا شده است؟

مطالعه کوهورت شهرکرد به‌عنوان یکی از مراکز مطالعه ملی PERSIAN Cohort با هدف بررسی وضعیت سلامت عمومی، شناسایی عوامل خطر و تعیین‌کننده‌های بیماری‌های غیرواگیر شامل بیماری‌های قلبی‌عروقی، سرطان‌ها، دیابت، فشارخون بالا، بیماری‌های تنفسی، کلیوی، روانی، کبد چرب، مولتیپل اسکلروزیس و علل مرگ‌ومیر در جمعیت استان چهارمحال و بختیاری طراحی و اجرا شده است. این مطالعه با فراهم نمودن مستندات علمی، معتبر و مبتنی بر شواهد و ترجمان دانش در صدد است به مدیریت پیشگیری و کنترل بیماریهای غیرواگیر در استان و کشور کمک نماید.

6- چه تعداد نفر در مطالعه شرکت کرده‌اند؟

در فاز اولیه مطالعه، ۱۰٬۰۷۵ نفر از جمعیت ۳۵ تا ۷۰ ساله استان چهارمحال و بختیاری وارد مطالعه شدند که شامل ۷٬۰۳۴ نفر از شهر شهرکرد و ۳٬۰۴۱ نفر از مناطق روستایی شهرستان اردل هستند. شرکت‌کنندگان مطابق پروتکل به‌صورت سالانه پیگیری می‌شوند و هر پنج سال یک‌بار ارزیابی مجدد جامع برای آنان انجام می‌شود.

7- آیا اطلاعات و نمونه‌های زیستی شرکت‌کنندگان محرمانه باقی می‌ماند؟ چه مداخله ای صورت گرفته یا می شود؟

بله. حفظ محرمانگی اطلاعات شرکت‌کنندگان یکی از اصول اساسی مطالعه است. تمامی داده‌ها و نمونه‌های زیستی با کدهای اختصاصی ذخیره می‌شوند و دسترسی به آن‌ها صرفاً در چارچوب ضوابط مصوب، اصول اخلاق در پژوهش و قوانین حفاظت از داده‌ها امکان‌پذیر است. در هیچ گزارش یا مقاله‌ای هویت افراد افشا نمی‌شود. هیچگونه مداخله ای صورت نمی گیرد و این مطالعه هیچگونه ضرری برای کسی ندارد و بلکه به نفع شرکت کنندگان و جامعه است.

8- چه نمونه‌های زیستی در بیوبانک مطالعه نگهداری می‌شود؟

بیوبانک مطالعه کوهورت شهرکرد تنها بیوبانک مجوز دار در دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد و استان است. این بیوبانک شامل نمونه‌های خون کامل، سرم، پلاسما، بافی‌کوت، ادرار، مو و ناخن است. این نمونه‌ها تحت شرایط استاندارد و با تجهیزات تخصصی ذخیره‌سازی می‌شوند تا برای تحقیقات آینده در زمینه اپیدمیولوژی، ژنتیک، سرطان، بایومارکرها و سایر مطالعات سلامت مورد استفاده قرار گیرند.

9- پیگیری شرکت‌کنندگان چگونه انجام می‌شود؟

شرکت‌کنندگان مطالعه به‌صورت سالانه از طریق تماس تلفنی، بررسی پرونده‌های سلامت، ثبت وقایع بیماری و مرگ‌ومیر و سایر روش‌های استاندارد پیگیری می‌شوند. همچنین در فواصل زمانی مشخص، ارزیابی‌های مجدد برای به‌روزرسانی اطلاعات سلامت و عوامل خطر انجام می‌گیرد.

10- پژوهشگران چگونه می‌توانند از داده‌های مطالعه استفاده کنند؟

اعضای هیأت علمی، پژوهشگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی می‌توانند پس از تصویب پروپوزال پژوهشی، دریافت کد اخلاق در پژوهش، رعایت قوانین نویسندگی و تکمیل توافق‌نامه انتقال داده‌ها (DTA)، درخواست استفاده از داده‌های مطالعه را ارائه نمایند. دسترسی به داده‌ها مطابق ضوابط شبکه ملی کوهورت ایران انجام می‌شود. هیچگونه محدودیتی نیست. رجوع به صفحه مدیریت داده ها در وب سایت کمک کننده است.

 11- آیا امکان همکاری علمی و بین‌المللی با مطالعه کوهورت شهرکرد وجود دارد؟

بله. مطالعه کوهورت شهرکرد از همکاری‌های علمی ملی و بین‌المللی استقبال می‌کند. پژوهشگران، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و شبکه‌های علمی می‌توانند در قالب پروژه‌های مشترک، تحلیل داده‌ها، انتشار مقالات علمی، جذب گرنت‌های پژوهشی و اجرای طرح‌های چندمرکزی با این مطالعه همکاری نمایند.

12- چگونه می‌توان عضو شبکه تحقیقات کوهورت شهرکرد شد؟

اعضای هیأت علمی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و پژوهشگران علاقه‌مند می‌توانند از طریق مکاتبه یا مراجعه یا برقراری ارتباط با روسای مراکز تحقیقات و معاونت های پژوهشی دانشکده های دانشگاه و یا مجری مطالعه کوهورت و ارائه پیشنهادهای پژوهشی و یا درخواست استفاده از عناوین پژوهشی و پاسخ به سوالات اولویت دار سلامت جامعه  به شبکه تحقیقات کوهورت شهرکرد بپیوندند. هدف این شبکه استفاده از داشته ها، تاب آوری علمی، توسعه همکاری‌های بین‌رشته‌ای، تربیت پژوهشگران جوان، تسهیل پایان‌نامه‌ها و ارتقای تولید علم مبتنی بر داده‌های مطالعه است. این شبکه تا کنون 6 نشست با دعوت از ذینفعان برگزار نمود.

13- مهم‌ترین دستاوردهای مطالعه کوهورت شهرکرد تاکنون چه بوده است؟

مطالعه کوهورت شهرکرد طی یک دهه فعالیت، زیرساخت ارزشمندی برای تحقیقات سلامت، آموزش، پژوهش و تربیت دانشجویان و پژوهشگران در کشور و بویژه در استان چهارمحال و بختیاری و در دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد ایجاد کرده است. از جمله دستاوردهای آن می‌توان به اجرای بیش از ۱۰۰ پایان‌نامه و طرح تحقیقاتی، انتشار ده‌ها مقاله علمی، توسعه بیوبانک چندمنظوره، تولید گزارش‌های اپیدمیولوژیک استان، تدوین راهنماهای بالینی، تهیه خلاصه‌های سیاستی، اجرای برنامه‌های ترجمان دانش و کمک به سیاستگذاری و برنامه‌ریزی در حوزه پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر اشاره کرد. کمک و داشتن نقش مهم در انتخاب دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد در جشنواره رازی در سال های 1396 تا 1398

14 - آیا مطالعه کوهورت شهرکرد ارزش افزوده ای داشته است؟ اگر بلی لطفا کمی توضیح دهید.

بله. سرمایه گذاری اندک انجام شده چندین برابر به دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد برگشت داده شد. علاوه بر آن، ارزش افزوده این مطالعه بعد از ده سال از شروع به بیش از 100 میلیارد تومان براورد می شود و تماماً در مالکیت دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد، پژوهشکده گوارش و کبد دانشگاه علوم پزشکی تهران و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار دارد و برای نسل های بعدی پژوهشگران و حرکت در مسیر مرزهای توسعه علم و دانش در دسترس است.

15- آیا داده ها به افرادی که بخواهند استفاده نمایند داده می شود؟ چه محدودیت و  مقرراتی وجود دارد؟ 

هیچگونه محدودیتی برای دسترسی به داده های مطالعه کوهورت شهرکرد وجود ندارد. صرفا نوشتن پروپوزال و گرفتن کد اخلاق در پژوهش مورد قبول وزارت بهداشت، درمان و اموزش پزشکی و دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد الزامی است. نیازی به نوشتن نام مجری مطالعه کوهورت در هیچ پروپوزال یا مقاله ای نیست، مگر اینکه ایشان در دادن ایده، جمع اوری داده، تحلیل یا نوشتن پروپوزال و مقاله نقش اساسی داشته و به انتخاب پژوهشگری در طرحی همکاری نماید و شرایط نویسندگی را داشته باشند. بنابراین رعایت شروط نویسندگی در مطالعه کوهورت شهرکرد برای همگان بسیار مهم است.

16-چگونه می‌توان به داده‌های مطالعه کوهورت پرشین شهرکرد برای انجام پژوهش دسترسی پیدا کرد؟ آیا امکان دریافت داده‌های خام برای بررسی اولیه و انتخاب موضوع مقاله وجود دارد؟

مطالعه کوهورت پرشین شهرکرد یک منبع داده‌ای ارزشمند پژوهشی است که با مشارکت جمعیت مورد مطالعه و صرف منابع علمی و اجرایی گسترده ایجاد شده است. دسترسی به داده‌های این مطالعه مطابق اصول اخلاق پژوهش، حاکمیت داده (Data Governance)، حفظ محرمانگی اطلاعات شرکت‌کنندگان و استانداردهای مطالعات کوهورت صرفاً در چارچوب یک طرح پژوهشی مشخص امکان‌پذیر است. بر اساس اصول روش‌شناسی پژوهش، نقطه شروع هر مطالعه علمی یک سؤال پژوهشی مشخص، مبتنی بر شکاف، خلأ علمی و دارای اهمیت علمی یا کاربردی است. پژوهشگر ابتدا سؤال یا فرضیه پژوهش را تعریف می‌کند، سپس بر اساس آن مشخص می‌نماید که چه داده‌ها و متغیرهایی برای پاسخ به آن سؤال مورد نیاز است. داده، ابزار پاسخ به سؤال پژوهش است و نه جایگزین سؤال پژوهش.

بنابراین، امکان ارائه کل بانک داده یا ارسال داده خام با هدف «بررسی اینکه آیا داده‌ها برای مقاله مناسب هستند یا خیر» وجود ندارد. جست‌وجوی گسترده در داده‌ها بدون سؤال پژوهشی مشخص (Data Fishing/Data Dredging) می‌تواند احتمال یافتن روابط آماری تصادفی و غیرقابل تکرار را افزایش دهد و با اصول پژوهش مسئولانه همخوانی ندارد. پژوهشگران محترم می‌توانند ابتدا با مراجعه به دیکشنری متغیرها (Data Dictionary/Codebook) مطالعه کوهورت پرشین شهرکرد در وب سایت، اطلاعات مربوط به متغیرهای موجود، تعریف متغیرها، نحوه کدگذاری و ابزارهای جمع‌آوری داده را بررسی نمایند. در صورتی که داده‌های موجود برای پاسخ به یک سؤال پژوهشی مشخص مناسب باشد، لازم است موضوع پژوهش در قالب یک پروپوزال شامل عنوان، مقدمه، اهداف، فرضیات، روش تحلیل و متغیرهای مورد نیاز تدوین شود. پس از طی مراحل زیر، دسترسی به داده‌های مورد نیاز انجام خواهد شد:

  1. بررسی و تصویب پروپوزال توسط کمیته علمی/ شورای پژوهشی مرجع مربوطه در چارچوب ضوابط وزارت بهداشت؛
  2. اخذ کد اخلاق در پژوهش از کمیته اخلاق مراکز معتبر زیرمجموعه وزارت بهداشت؛
  3. دانلود، تکمیل و امضای فرم درخواست و انتقال داده‌ها (Data Transfer Agreement) و تعهد رعایت محرمانگی اطلاعات شرکت‌کنندگان از وب سایت کوهورت؛
  4. تحویل داده‌های مورد نیاز مطابق متغیرهای مصوب و اهداف تعریف‌شده پژوهش.

پس از تکمیل مراحل فوق، آماده‌سازی و ارائه داده‌ها معمولاً در بازه زمانی حدود ۲ تا ۴ هفته انجام خواهد شد. مطالعه کوهورت پرشین شهرکرد از پژوهش‌های علمی معتبر حمایت می‌کند و هدف از این فرآیند، محدود کردن دسترسی پژوهشگران نیست؛ بلکه تضمین استفاده علمی، مسئولانه و باکیفیت از داده‌هایی است که متعلق به مشارکت‌کنندگان مطالعه و جامعه علمی کشور است.

17- آیا می‌توان به نمونه‌های زیستی (Biobank) نیز دسترسی داشت؟ شرایط استفاده از نمونه‌های بیولوژیک چیست؟

بله. پژوهشگران می‌توانند علاوه بر داده‌های مطالعه، در صورت نیاز برای استفاده از نمونه‌های زیستی ذخیره‌شده در بیوبانک مطالعه کوهورت شهرکرد نیز درخواست ارائه نمایند. با این حال، به دلیل محدود بودن حجم نمونه‌های زیستی، هزینه بالای نگهداری و ارزش راهبردی آنها برای تحقیقات آینده، دسترسی به نمونه‌ها سیاست های پرشین کوهروت وزارت بهداشت مشمول ضوابط دقیق‌تری نسبت به داده‌های پژوهشی است. استفاده از نمونه‌های زیستی منوط به:

  • وجود سؤال پژوهشی مشخص و دارای اهمیت علمی؛
  • تصویب پروپوزال پژوهشی؛ اخذ کد اخلاق در پژوهش؛ تأیید کمیته علمی و بیوبانک مطالعه؛
  • رعایت کامل ضوابط انتقال و استفاده از نمونه‌های زیستی خواهد بود. نوع و مقدار نمونه مورد استفاده بر اساس ضرورت علمی مطالعه تعیین می‌شود و از مصرف غیرضروری نمونه‌ها جلوگیری خواهد شد تا این سرمایه ملی برای پژوهش‌های آینده نیز حفظ شود.

18- آیا پژوهشگران می‌توانند پیشنهاد متغیر یا پرسشنامه جدید برای مراحل آینده مطالعه ارائه دهند؟

بله. یکی از اهداف مطالعه کوهورت، توسعه مستمر ظرفیت‌های پژوهشی و پاسخگویی به نیازهای نوظهور سلامت است. اعضای هیأت علمی، پژوهشگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی می‌توانند پیشنهادهای خود را درباره افزودن پرسشنامه‌های جدید، اندازه‌گیری‌های بالینی، آزمایش‌های تکمیلی، نشانگرهای زیستی (Biomarkers)، مطالعات ژنتیکی، هوش مصنوعی، سلامت دیجیتال یا سایر موضوعات پژوهشی ارائه کنند. این پیشنهادها توسط کمیته علمی مطالعه و تیم مرکزی پرشین کوهورت از نظر:

  • ضرورت علمی،
  • امکان اجرا،
  • اعتبار ابزار،
  • هزینه،
  • بار اجرایی،
  • و هم‌راستایی با اهداف مطالعه بررسی شده و در صورت تصویب و فراهم نمودن هزینه اجرا، در مراحل بعدی مطالعه مورد استفاده قرار خواهند گرفت.

19- اگر سؤال پژوهشی من با داده‌های موجود قابل پاسخ نباشد، آیا مطالعه کوهورت می‌تواند در طراحی پژوهش جدید همکاری کند؟

بله. یکی از مأموریت‌های مطالعه کوهورت شهرکرد، صرفاً ارائه داده‌های موجود نیست، بلکه توسعه پژوهش‌های مبتنی بر نیازهای واقعی سلامت جامعه است. در صورتی که سؤال پژوهشی با داده‌های فعلی قابل پاسخ نباشد، پژوهشگران می‌توانند موضوع خود را با مجریان مطالعه مطرح نمایند تا امکان انجام یکی از موارد زیر بررسی شود:

  • طراحی مطالعه جانبی (Ancillary Study)
  • اجرای مطالعه مورد-شاهدی لانه‌گزیده (Nested Case-Control Study)
  • انجام پیگیری تکمیلی شرکت‌کنندگان
  • جمع‌آوری داده یا نمونه‌های جدید
  • اتصال داده‌های کوهورت به سایر سامانه‌های اطلاعات سلامت در چارچوب قوانین
  • همکاری در طرح‌های چندمرکزی ملی یا بین‌المللی

هدف مطالعه کوهورت، ایجاد یک زیرساخت پژوهشی پویا برای تولید دانش است؛ بنابراین در صورت وجود توجیه علمی و فراهم بودن هزینه اجرا، امکان توسعه پژوهش فراتر از داده‌های موجود نیز وجود خواهد داشت.

20- حقوق شرکت‌کنندگان مطالعه کوهورت چیست؟ آیا می‌توانند از ادامه همکاری انصراف دهند؟

بله. مشارکت در مطالعه کوهورت شهرکرد کاملاً داوطلبانه است و بر پایه رضایت آگاهانه شرکت‌کنندگان انجام می‌شود. تمامی افراد پیش از ورود به مطالعه، اطلاعات لازم درباره اهداف، روش اجرا، نحوه نگهداری اطلاعات و حقوق خود را دریافت کرده و پس از امضای فرم رضایت‌نامه آگاهانه وارد مطالعه می‌شوند. شرکت‌کنندگان در تمام مراحل مطالعه از حقوق زیر برخوردار هستند:

  • حق دریافت اطلاعات کافی درباره اهداف و نحوه اجرای مطالعه؛
  • حق حفظ محرمانگی اطلاعات فردی و نمونه‌های زیستی؛
  • حق انصراف از ادامه همکاری در هر زمان، بدون هیچ‌گونه تأثیر بر دریافت خدمات درمانی یا بهداشتی؛
  • حق اطمینان از اینکه اطلاعات آنان صرفاً در چارچوب طرح‌های پژوهشی مصوب و با رعایت اصول اخلاق در پژوهش استفاده خواهد شد؛
  • حق اطمینان از اینکه در هیچ گزارش، مقاله یا ارائه علمی، هویت آنان افشا نخواهد شد.

مطالعه کوهورت شهرکرد متعهد به رعایت کامل دستورالعمل‌های وزارت بهداشت، کمیته ملی اخلاق در پژوهش و استانداردهای بین‌المللی حفاظت از اطلاعات پژوهشی است و حفظ حقوق و کرامت شرکت‌کنندگان را یکی از مهم‌ترین اصول خود می‌داند.

21- چگونه می‌توان از پایان‌نامه‌ها، طرح‌های پژوهشی، مقالات و سایر دستاوردهای علمی مطالعه کوهورت شهرکرد مطلع شد؟

به‌منظور اطلاع‌رسانی شفاف و دسترسی آزاد پژوهشگران به فعالیت‌های علمی، فهرست طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها، مقالات منتشرشده، خلاصه‌های سیاستی، گزارش‌های علمی و سایر دستاوردهای مطالعه کوهورت شهرکرد به‌صورت فصلی (هر سه ماه یک‌بار) در وب‌سایت مطالعه به‌روزرسانی می‌شود. پژوهشگران، دانشجویان و سایر علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به بخش «طرح‌های پژوهشی، پایان‌نامه‌ها و انتشارات علمی» در وب‌سایت مطالعه، از آخرین فعالیت‌های پژوهشی، موضوعات انجام‌شده، مقالات منتشرشده و پروژه‌های در حال اجرا مطلع شوند. این اقدام علاوه بر افزایش شفافیت، از انجام پژوهش‌های تکراری جلوگیری کرده و زمینه همکاری‌های علمی و شکل‌گیری ایده‌های پژوهشی جدید را فراهم می‌کند. همچنین توصیه می‌شود پژوهشگران پیش از تدوین پروپوزال، این بخش را مطالعه نمایند تا ضمن آگاهی از پژوهش‌های انجام‌شده، بتوانند شکاف‌های دانشی موجود را شناسایی کرده و سؤال پژوهشی جدید و نوآورانه‌ای طراحی کنند. علاوه بر آن، اطلاع از تکراری بودن یا نبودن یک عنوان پژوهش بر عهده پژوهشگران متقاضی و ارتباط با سامانه پژوهشیار و کارشناس مربوطه در معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه و سایر سامانه ها است. 

22- در اجرای مطالعه کوهورت شهرکرد، مجری مطالعه چه مسیری را طی کرد و امروز این مطالعه به چه جایگاهی رسیده است؟

از سال ۱۳۹۳ که نخستین گام‌های طراحی و راه‌اندازی مطالعه کوهورت شهرکرد برداشته شد تا امروز، بیش از یک دهه از زندگی حرفه‌ای و شخصی خود را صرف شکل‌گیری، استقرار، توسعه و تداوم این مطالعه کرده‌ام. این مسیر، تنها یک فعالیت پژوهشی نبود؛ بلکه سفری طولانی، دشوار و سرشار از تجربه بود. در این سال‌ها، فراز و نشیب‌های فراوانی را پشت سر گذاشتم؛ از محدودیت‌های مالی و اجرایی، دشواری‌های جذب و پیگیری مشارکت‌کنندگان، چالش‌های اداری و مدیریتی، تا حفظ استانداردهای علمی و تضمین کیفیت داده‌ها. گاه مسیر آن‌چنان دشوار می‌شد که ادامه دادن تنها با اتکا به باور عمیق به ارزش علم و آینده این مطالعه امکان‌پذیر بود.

با این حال، امروز با نگاهی به پشت سر، احساس رضایت و خرسندی دارم. نه به این دلیل که این مسیر آسان بود، بلکه به این دلیل که تلاش جمعی همکارانم به ثمر نشست و مطالعه کوهورت شهرکرد به یک زیرساخت علمی ماندگار برای استان و کشور تبدیل شد؛ زیرساختی که داده‌های آن در اختیار پژوهشگران قرار دارد، زمینه انجام صدها طرح پژوهشی، پایان‌نامه و مقاله علمی را فراهم کرده است و بدون هیچ‌گونه انحصار، در خدمت توسعه دانش و ارتقای سلامت جامعه قرار گرفته است. همواره باور داشته‌ام که ارزش واقعی یک مطالعه کوهورت، نه در تعداد مقالات منتشرشده، بلکه در تأثیری است که بر تصمیم‌گیری‌های نظام سلامت، پیشگیری از بیماری‌ها، تربیت پژوهشگران آینده و بهبود زندگی مردم می‌گذارد. سال‌ها پیش، وقتی خودم برای انجام پایان‌نامه با مشکل دسترسی به داده‌هایی روبه‌رو بودم که با بودجه عمومی تولید شده بودند، با خود عهد کردم اگر روزی صاحب یک پایگاه داده پژوهشی شدم، آن را تا حد امکان، با رعایت اصول اخلاق پژوهش و محرمانگی اطلاعات، بدون نگاه انحصارگرایانه در اختیار همه پژوهشگران قرار دهم. امروز خرسندم که مطالعه کوهورت شهرکرد بر پایه همین باور اداره می‌شود و این را یکی از افتخارهای زندگی علمی خود می‌دانم. اگر امروز پژوهشگری بتواند بر پایه این داده‌ها پرسشی علمی را پاسخ دهد، دانشجویی پایان‌نامه خود را به انجام برساند یا سیاست‌گذاری بتواند تصمیمی مبتنی بر شواهد اتخاذ کند، احساس می‌کنم بخشی از سختی‌های این سال‌ها معنا یافته است مطالعه کوهورت شهرکرد متعلق به یک فرد یا یک گروه نیست؛ این مطالعه سرمایه‌ای ملی و میراثی علمی برای نسل‌های آینده است. امیدوارم این زیرساخت ارزشمند در دهه‌های پیش رو نیز با حمایت، بهره‌برداری صحیح و توسعه مستمر، همچنان منشأ تولید دانش، نوآوری و خدمت به سلامت مردم ایران باشد.

23- آیا تا کنون از هوش مصنوعی در مطالعه کوهورت شهرکرد استفاده شد؟

بله. فقط با دادن محتوای آموزشی تدوین شده و تولید پوستر، پادکست و کلیپ برای مردم، پزشکان خانواده، مدیران و سیاستگذاران و ساده سازی ترجمان دانش. در زیر برخی تولیدات را مشاهده نمائید. انجام هر گونه تحلیل آماری با هوش مصنوعی ممنوع است.